Scenariusz zajęć „UKŁAD ODDECHOWY CZŁOWIEKA”

BIOLOGIA, III etap edukacyjny





Temat: Układ oddechowy człowieka.




Treści kształcenia



Podstawa programowa: Punkt (6.4) [uczeń] podaje funkcje części układu oddechowego, rozpoznaje je (na schemacie, modelu, rysunku, według opisu itd.) oraz przedstawia związek ich budowy z pełnioną funkcją; opisuje przebieg wymiany gazowej w tkankach i w płucach oraz przedstawia rolę krwi w transporcie gazów oddechowych; przedstawia czynniki wpływające na prawidłowy stan i funkcjonowanie układu oddechowego (aktywność fizyczna poprawiająca wydolność oddechową, niepalenie papierosów czynnie i biernie).



Cele zoperacjonalizowane



UCZEŃ

charakteryzuje wdech i wydech;

definiuje pojęcia: wymiana gazowa, wentylacja płuc;

opisuje przebieg wymiany gazowej w tkankach i w płucach;

wyjaśnia pozytywny wpływ aktywności fizycznej na wydolność oddechową człowieka;

wyjaśnia rolę przepony i mięśni międzyżebrowych w procesie wentylacji płuc;

wykazuje różnice pomiędzy procesem oddychania komórkowego, a wymianą gazową;

wykazuje związek budowy narządu w układzie oddechowym z jego funkcją;

wykazuje związek pomiędzy układem krwionośnym a oddechowym;

wymienia elementy budowy układu oddechowego człowieka;

wymienia funkcje poszczególnych części układu oddechowego człowieka;

zna rolę krwi w transporcie gazów oddechowych;

zna szkodliwy wpływ palenia na zdrowie człowieka;



Nabywane umiejętności



UCZEŃ


doskonali umiejętności właściwej organizacji pracy;

jest świadomy szkodliwości palenia papierosów;

poprawnie interpretuje wyniki swoich obserwacji;

prezentuje postawę wyrażającą szacunek dla zdrowia własnego i innych;

rozumie ważność aktywnego spędzania czasu dla zachowania prawidłowego stanu i funkcjonowania układu oddechowego;

wskazuje na modelu i nazywa poszczególne części układu oddechowego człowieka;



Kompetencje kluczowe







Etapy lekcji

  1. Wstęp:

Zapoznanie uczniów z tematem.

Pogadanka na temat różnic pomiędzy procesem oddychania komórkowego, a wymianą gazową.



  1. Przebieg zajęć:

Nauczyciel prezentuje model anatomiczny człowieka. Omawia budowę układu oddechowego człowieka.

Uczniowie wraz z nauczycielem wyróżniają drogi oddechowe i płuca, określają ich funkcje.

Nauczyciel wyjaśnia rolę przepony i mięśni międzyżebrowych w procesie wentylacji płuc.

Nauczyciel odtwarza animację „Wymiana gazowa w płucach i transport gazów oddechowych”. Uczniowie odtwarzają animację na swoich komputerach.



Uczniowie dokonują obserwacji.

Instrukcja przeprowadzenia obserwacji

  1. Opis teoretyczny omawianych zjawisk: Wydychane powietrze zawiera dwutlenek węgla. W wyniku reakcji dwutlenku węgla z wodorotlenkiem wapnia obecnym w wodzie wapiennej powstaje węglan wapnia wywołujący zmętnienie roztworu. Reakcja mętnienia wody wapiennej świadczy o obecności dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu.

Wentylację płuc umożliwiają ruchy oddechowe – wdech i wydech. Wdech jest procesem czynnym i powoduje zwiększenie wymiarów klatki piersiowej w wyniku skurczu przepony i mięśni międzyżebrowych. Wydech jest procesem biernym, polegającym na rozkurczu mięśni wdechowych. Przy najgłębszym wdechu i wydechu pojemność płuc wynosi około 4000 cm3 i nazywa się pojemnością życiową płuc. Przy spokojnym wdechu i wydechu pojemność płuc wynosi około 500 cm3 i nazywa się objętością oddechową.

  1. Ustalenie celu i obiektu prowadzonych badań: Celem obserwacji jest zbadanie obecności dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu oraz dokonanie pomiaru obwodu klatki piersiowej podczas maksymalnego wdechu i wydechu.

  2. Sposób przygotowania obserwacji (czas, miejsce itd.): Obserwacje są prowadzone podczas zajęć w klasie. Uczniowie mają do dyspozycji: słomkę i zlewkę z wodą wapienną, miarkę/centymetr krawiecki.

  3. Sposób przeprowadzenia obserwacji: Uczniowie pracują w parach. Wykonują dwa ćwiczenia. Ćwiczenie nr 1 polega na zbadaniu obecności CO2 w wydychanym powietrzu. Uczeń przez słomkę wdmuchuje powietrze z płuc do zlewki z wodą wapienną. Obserwuje zmętnienie wody wapiennej.

Ćwiczenie nr 2 polega na pomiarze obwodu klatki piersiowej podczas wdechu i wydechu. Uczniowie w parach dokonują pomiaru obwodu klatki piersiowej centymetrem krawieckim w momencie maksymalnego wdechu i wydechu. Zapisują wyniki pomiarów.

  1. Inne informacje, np. analiza obserwacji, sposób wyciągania wniosków, karta pracy, drzewka decyzyjne, formularze itd.: Uczniowie wyjaśniają o czym świadczy zmętnienie wody wapiennej zaobserwowane w ćwiczeniu nr 1. Uczniowie zestawiają i porównują wartości pomiarów uzyskane w ćwiczeniu nr 2. Wyciągają wnioski i wyjaśniają dlaczego wartości pomiarów różnią się u innych porównywanych osób.

Nauczyciel przedstawia zestaw zdjęć „Jak dym z papierosów wpływa na płuca”.

Nauczyciel inicjuje dyskusję na temat szkodliwości palenia na zdrowie człowieka, zarówno palacza czynnego jak i biernego.



  1. Podsumowanie:

W trakcie burzy mózgów uczniowie wykazują związek między układem krwionośnym a oddechowym. Uczniowie zapisują wnioski.



Zadanie domowe

Korzystając z dostępnych źródeł informacji (podręcznik, Internet) oraz własnych doświadczeń wyjaśnij pozytywny wpływ aktywności fizycznej na wydolność oddechową człowieka.





Środki dydaktyczne



Metody nauczania







Formy pracy







Dodatkowe propozycje wykorzystania



Multimedialne zasoby edukacyjne wykorzystywane w tym scenariuszu nadają się również do wykorzystania na II etapie edukacyjnym w zakresie nauczania przyrody.


Materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu „Scholaris - portal wiedzy dla nauczycieli” współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.